Przemoc psychiczna w pracy nie zawsze jest widoczna gołym okiem. Często nie przyjmuje formy krzyku czy jawnego konfliktu. Może być cicha, uporczywa i systematyczna – oparta na ignorowaniu, umniejszaniu zasług, podważaniu kompetencji, stosowaniu presji emocjonalnej, czy wywoływaniu poczucia winy. Niestety, jest obecna w wielu organizacjach również tych, które na zewnątrz uchodzą za nowoczesne i dobrze zarządzane, niosąc ze sobą poważne konsekwencje dla zdrowia psychicznego pracowników oraz działania organizacji. Jakie są długotrwałe skutki przemocy psychicznej dla pracownika i firmy i jak przeciwdziałać temu zjawisku?
Przemoc i mobbing w miejscu pracy – niedoszacowana skala zjawiska
Według badania „European Working Conditions Survey” (Eurofound, 2021), aż 13% pracowników w Europie doświadczyło mobbingu lub przemocy psychicznej w miejscu pracy. W Polsce ten odsetek może być wyższy. W 2020 roku Państwowa Inspekcja Pracy odnotowała ponad 3 tysiące skarg związanych z mobbingiem i nieetycznym traktowaniem, jednak eksperci podkreślają, że to tylko wierzchołek góry lodowej. Większość przypadków nigdy nie zostaje zgłoszona z obawy przed stygmatyzacją, utratą pracy lub brakiem reakcji ze strony pracodawcy.
Konsekwencje mobbingu i przemocy w miejscu pracy
Złe traktowanie, prześladowanie w miejscu pracy oczywiście nie pozostaje bez wpływu na pracownika. To przede wszystkim ogromne szkody dla zdrowia psychicznego, a także fizycznego. To, o czym jednak wielu pracodawców zapomina, to negatywne skutki dla całej firmy – kultury organizacyjnej, finansów i wizerunku. Poniżej przedstawiamy konsekwencje mobbingu zarówno dla osób, które doświadczają przemocy psychicznej w pracy, jak i dla organizacji.
Pracownik a konsekwencje przemocy psychicznej
Uporczywe nękanie i przemoc psychiczna w pracy nie pozostają bez konsekwencji. Długotrwałe skutki przemocy psychicznej są bowiem destrukcyjnie dla psychiki pracownika. Do najczęstszych konsekwencji dla osób doświadczających zachowań przemocowych w pracy należą:
- pogorszenie się zdrowia psychicznego ofiary – zaburzenia lękowe i depresja,
- trudności ze snem, chroniczne zmęczenie,
- spadek samooceny i poczucia własnej wartości,
- zaburzenia psychosomatyczne (psychosomatyczne objawy mobbingu i przemocy psychicznej w pracy to np. bóle głowy, żołądka, spadek odporności),
- brak motywacji do pracy, wycofanie społeczne,
- wypalenie zawodowe, a w skrajnych przypadkach myśli samobójcze.
Problem przemocy psychicznej stosowanej w pracy i mobbingu to nie tylko dramat jednostki. To problem systemowy, który wpływa na całą kulturę organizacyjną firmy.
Przemoc w pracy, gaslighting i mobbing – realne konsekwencje dla firmy
Niektórzy wciąż uważają, że tzw. „twardy styl zarządzania” to skuteczna metoda motywowania zespołu. Tymczasem dane mówią jasno: tam, gdzie pojawia się przemoc psychiczna, spada zaangażowanie, efektywność i lojalność pracowników.
Badanie przeprowadzone przez Mental Health America (2023) wykazało, że:
- 74% pracowników czuje się bardziej zmęczonych psychicznie, jeśli są narażeni na stres wynikający z toksycznych relacji w pracy,
- 52% osób doświadczających przemocy psychicznej deklaruje spadek produktywności,
- 38% rozważa odejście z firmy z powodu nieprzyjaznej atmosfery.
W dłuższej perspektywie, tolerowanie przemocy psychicznej w pracy może prowadzić do zwiększenia rotacji, wyższych kosztów absencji chorobowej, problemów z rekrutacją nowych talentów i pogorszenia reputacji firmy.
Jak stworzyć zdrowe środowisko pracy – bez zachowań mobbingowych i przemocy psychicznej?
Zdrowe środowisko pracy to nie tylko ergonomiczne biurka, owocowe wtorki czy karta sportowa. To przede wszystkim poczucie bezpieczeństwa psychicznego, możliwość wyrażania opinii bez strachu, relacje oparte na wzajemnym szacunku, jasno określone granice i odpowiedzialność za kulturę organizacyjną na każdym poziomie.
Organizacje, które inwestują w dobrostan psychiczny swoich pracowników, zyskują nie tylko lojalność zespołu, ale też lepsze wyniki.
A w jaki sposób pracodawca może przeciwdziałać występowaniu zjawiska przemocy psychicznej w firmie?
- Szkolenia, kampanie edukacyjne i warsztaty w zakresie wzmacniania odporności psychicznej, stylów radzenia sobie ze stresem, asertywności w pracy, komunikacji oraz reagowania na zachowania mobbingowe, przemocowe i ich rozpoznawanie to zawsze dobry pomysł. Warto pomyśleć o szkoleniach dla liderów, dotyczących wychwytywania sygnałów świadczących o tym, że w zespole występują problemy.
- Wsparcie psychologiczne – zarówno jednorazowe, jak i w formie dłuższej psychoterapii zdalnej dla pracowników (program EAP) są nieocenionym benefitem, który realnie wpływa na zdrowie psychiczne pracowników.
- Stwórz w firmie jasne procedury na temat zgłaszania i postępowania w przypadku wystąpienia problemów takich jak mobbing, gaslighting i przypadków stosowania przemocy psychicznej. To ułatwi szybsze wykrycie i pozwoli na natychmiastową reakcję.
- Budowanie zdrowej i silnej kultury organizacyjnej pomoże w zapobieganiu występowaniu problemu przemocy psychicznej w pracy. Warto jednak również regularnie badać klimat organizacyjny i reagować na sygnały ostrzegawcze.
- Zadbaj o to, by promować w organizacji kulturę szacunku, otwartości i empatii.
Przemoc psychiczna w pracy i zjawisko mobbingu – kluczowy jest dialog
Rozpoznanie problemu to pierwszy krok. Często przemoc psychiczna w pracy nie wynika ze złej woli, ale z nieuświadomionych nawyków, błędów komunikacyjnych, braku szkoleń lub niewystarczającej reakcji liderów. Kluczowa jest otwartość na dialog, uważność na sygnały ze strony zespołu oraz gotowość do sprawdzenia, co naprawdę dzieje się „pod powierzchnią” organizacji.
Warto też pamiętać, że pracownicy potrzebują przestrzeni, w której mogą bezpiecznie mówić o swoich trudnościach anonimowo, z zewnątrz, bez obaw o konsekwencje. Tego rodzaju wsparcie staje się dziś standardem w nowoczesnych organizacjach dbających o dobrostan.
Chcesz wzmocnić kulturę organizacyjną w swojej firmie? Potrzebujesz wsparcia w jakimkolwiek aspekcie dotyczącym zapobiegania problemom takim jak przemoc psychiczna, zachowania agresywne w pracy i mobbing? Skontaktuj się z nami. Pomożemy Ci wybrać najskuteczniejsze rozwiązania dla Twojej firmy.